Eğitim hayatında her çocuk parmak izi kadar eşsiz bir öğrenme profiline sahiptir. Kimi çocuk duyduğunu asla unutmazken, kimi çocuk görerek harikalar yaratır. Kimi çok hızlı düşünür ama dikkati çabuk dağılır, kimi ise planlama yapmakta zorlandığı için bildiği halde sınavlarda başarısız olur. Geleneksel zeka testleri genellikle çocuğun “ne bildiğini” ölçerken, CAS (Cognitive Assessment System) çocuğun “nasıl düşündüğünü” ve bilgiyi zihninde “nasıl işlediğini” ortaya koyar.
Turkuaz Terapi Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi olarak uyguladığımız CAS Testi, klasik zeka testlerinden farklı bir bakış açısı sunar. Çocuğunuzun sadece IQ puanına odaklanmak yerine; dikkatini nasıl yönettiğini, problemleri nasıl çözdüğünü ve bilgiyi hafızasına nasıl kaydettiğini nöropsikolojik temelli PASS Teorisi üzerinden analiz ediyoruz.
CAS (Bilişsel Değerlendirme Sistemi) Nedir?
CAS, 5 ila 17 yaş arasındaki bireylerin bilişsel işlemlerini değerlendirmek için geliştirilmiş, kültürel etkilerden mümkün olduğunca arındırılmış, dört ölçekten oluşan kapsamlı bir test bataryasıdır. Bu test, çocuğun okul başarısını ve öğrenme performansını etkileyen temel zihinsel süreçleri ölçmek için tasarlanmıştır.
Özellikle Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) ve Özel Öğrenme Güçlüğü (Disleksi vb.) şüphesi olan durumlarda CAS, “altın standart” niteliğinde veriler sunar. Çünkü bu test, sorunun “zekada” değil, “işlemleme süreçlerinde” (örneğin dikkati sürdürmede veya sıralamada) olup olmadığını ayırt etmemizi sağlayan en güçlü araçlardan biridir.
Testin Temeli: PASS Teorisi ve 4 Temel Bilişsel Alan
CAS, insan zihninin dört temel alanda çalıştığını savunan PASS Teorisi (Planning, Attention, Simultaneous, Successive) üzerine kuruludur. Test sonucunda çocuğunuzun bu dört alandaki performansı ayrı ayrı raporlanır:
1. Planlama (Planning): Çocuğun bir problemi çözerken nasıl bir yol izlediğini, strateji geliştirme becerisini ve dürtü kontrolünü ölçer. “Hedefe ulaşmak için en iyi yol hangisi?”, “Hatamı nasıl düzeltirim?” sorularının cevabı buradadır. Planlama becerisi düşük olan çocuklar ödevlerine başlamakta zorlanır, zamanı yönetemez ve sınavlarda bildikleri soruları dikkatsizlikten kaçırabilirler.
2. Dikkat (Attention): Çocuğun odaklanma, dikkati sürdürme ve çeldiricilere karşı direnç gösterme gücünü ölçer. Bu bölüm, özellikle DEHB tanısı veya şüphesi olan çocukların “gerçekten dikkat sorunu mu yaşıyor yoksa sıkıldığı için mi odaklanamıyor?” ayrımını yapmamızı sağlar.
3. Eşzamanlı Bilişsel İşlemler (Simultaneous): Parçaları birleştirip bütünü görme becerisidir. Kelimelerden anlamlı bir cümle çıkarma, harita okuma, geometrik şekilleri algılama ve neden-sonuç ilişkisi kurma bu alana girer. Okuduğunu anlama sorunu yaşayan çocuklarda genellikle bu alanın desteklenmesi gerekir.
4. Ardıl Bilişsel İşlemler (Successive): Bilgilerin belirli bir sıra ile zihinde tutulması ve işlenmesidir. Harfleri sıraya dizip okuma, ritmik sayma, tarihsel olayları sıraya koyma veya bir telefon numarasını ezberleme bu beceriye bağlıdır. Disleksi (okuma güçlüğü) yaşayan çocuklarda sıklıkla bu alanda zorlanma görülür.
Çocuğunuzun Neden CAS Testine İhtiyacı Var?
CAS testi, çocuğunuzu etiketlemek için değil, ona en uygun eğitim modelini oluşturmak için yapılır. Aşağıdaki durumlar söz konusuysa uzmanlarımız CAS uygulamasını önermektedir:
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite (DEHB) Şüphesi: Çocuğunuzun dikkati çabuk dağılıyor, yerinde duramıyor veya dürtüsel davranıyorsa; bu durumun bilişsel kökenlerini anlamak için. Öğrenme Güçlüğü (Disleksi) Belirtileri: Okuma-yazma öğrenmekte zorlanıyor, harfleri karıştırıyor veya okuduğunu anlamakta güçlük çekiyorsa. Akademik Başarısızlık: Zeki olduğu halde ders notları düşükse ve potansiyelini yansıtamıyorsa (Özellikle planlama ve organizasyon eksikliği kaynaklı sorunlarda). Üstün Yetenekli Çocuklar: Potansiyeli yüksek çocukların güçlü yanlarını daha da ileri taşımak ve varsa gölgede kalan zayıf yönlerini (örneğin mükemmel hafıza ama zayıf planlama) tespit edip dengelemek için. Sınav Performansı: Sınav kaygısı ve zaman yönetimi sorunu yaşayan öğrencilerin strateji geliştirme becerilerini analiz etmek için.
Turkuaz Terapi’de Değerlendirme ve Raporlama Süreci
CAS Bilişsel Değerlendirme Sistemi, uygulanması ve yorumlanması ileri düzey uzmanlık gerektirir. Kurumumuzda bu test, yalnızca İstanbul Üniversitesi onaylı CAS uygulayıcı sertifikasına sahip uzmanlarımız tarafından uygulanır.
Süreç, aile ile yapılan ön görüşme ile başlar. Ardından çocuk, sessiz ve dikkat dağıtıcı unsurlardan arındırılmış test odamıza alınır. Test süresi çocuğun çalışma hızına bağlı olarak 60-90 dakika arasında değişir. Uygulama kağıt-kalem aktiviteleri üzerinden, çocukla birebir etkileşim halinde gerçekleştirilir.
Değerlendirme sonrasında hazırlanan rapor, çocuğunuzun öğrenme röntgenini çeker. Raporda sadece puanlar yer almaz; çocuğunuzun hangi öğrenme kanalını (işitsel, görsel, stratejik vb.) daha iyi kullandığı ve zayıf olduğu alanları güçlendirmek için evde ve okulda neler yapılması gerektiğine dair somut öneriler sunulur. CAS raporu, çocuğunuzun eğitim hayatı için bir yol haritasıdır.