Turkuaz Terapi Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi olarak, bir çocuğun sesini dünyayla paylaşma biçiminin, onun kimliğinin ve özgüveninin en önemli parçası olduğuna inanıyoruz. Çocukların ilk kelimelerini duymak ebeveynler için paha biçilemez bir mutluluktur. Ancak zaman ilerledikçe, bazı çocukların kelimeleri tam olarak telaffuz edemediği, bazı harfleri yuttuğu veya sesleri birbirine karıştırdığı fark edilebilir. “Büyüyünce düzelir” ya da “Konuşması çok tatlı, biraz bebeksi kalıyor” gibi yaklaşımlar, bazen çocuğun profesyonel desteğe ihtiyaç duyduğu bir artikülasyon bozukluğunun gözden kaçmasına neden olabilir. Ankara Yenimahalle’deki merkezimizde, bu belirsizlikleri bilimsel bir zemine oturtmak ve çocuğunuzun konuşma seslerini Türkçenin dil yapısına uygun şekilde üretip üretmediğini saptamak için en güvenilir araçlardan biri olan AAT (Ankara Artikülasyon Testi) uygulamasını gerçekleştiriyoruz.
Ankara Artikülasyon Testi (AAT) Nedir?
Ankara Artikülasyon Testi, Türkiye’de dil ve konuşma terapisi alanında en köklü ve standardizasyonu yapılmış değerlendirme araçlarından biridir. Prof. Dr. Pınar Ege, Prof. Dr. Seyhun Topbaş ve Uzm. Dr. Figen Güven tarafından geliştirilen bu test, 2 ile 12 yaş arasındaki çocukların konuşma seslerini ne kadar doğru ürettiklerini ölçmek için tasarlanmıştır.
AAT’yi özel kılan en önemli özellik, doğrudan Türkçenin ses yapısına (fonetik yapısına) göre hazırlanmış olmasıdır. Türkçedeki 44 farklı konuşma sesi birleşimini (ünlüler, ünsüzler ve bazı ses öbekleri) kelimenin başında, ortasında ve sonunda olacak şekilde sistematik olarak değerlendirir. Turkuaz Terapi olarak biz, bu testi çocuğunuzun konuşma gelişimini yaşıtlarıyla bilimsel olarak kıyaslamak ve eğer bir “sapma” varsa bunun boyutunu belirlemek için temel referans noktamız olarak kabul ediyoruz.
Artikülasyon Bozukluğu Nedir? Neden Önemlidir?
Artikülasyon, yani sesletim; ciğerlerden gelen havanın ağız, burun ve boğaz yolundaki yapılarla (dil, diş, dudak, damak) şekillenerek konuşma sesine dönüşmesi işlemidir. Eğer çocuk bu yapıları doğru koordine edemezse sesler bozuk, eksik veya yanlış çıkar. Örneğin çocuğunuzun “kitap” yerine “tipap”, “arı” yerine “ayı” veya “su” yerine “fu” demesi bir artikülasyon sorununa işaret edebilir.
Bu durumun önemsenmesi gereken birkaç kritik boyutu vardır:
Anlaşılabilirlik ve Sosyal İlişkiler: Konuşması çevresi tarafından (özellikle yabancılar veya okuldaki arkadaşları tarafından) anlaşılamayan çocuk, bir süre sonra kendini ifade etmekten vazgeçebilir. Sosyal ortamlarda dışlanma korkusu veya alay edilme kaygısı, çocuğun içine kapanmasına ve özgüven kaybı yaşamasına yol açabilir.
Akademik Başarı ve Okuma-Yazma: Sesleri yanlış telaffuz eden bir çocuk, genellikle bu sesleri zihninde de yanlış kodlar. Bu durum, ilkokul birinci sınıfa başladığında okuma ve yazma öğrenme sürecinde ciddi engeller yaratır. Çocuk, “r” diyemiyorsa “arı” yazarken zorlanabilir veya yanlış yazabilir. AAT ile bu riskleri okul öncesi dönemde saptayarak akademik hayata güçlü bir başlangıç yapmanızı sağlıyoruz.
AAT Testi Hangi Alanları ve Sesleri Değerlendirir?
AAT, Türkçedeki seslerin üretimini üç farklı konumda test eder. Çünkü bir çocuk bir sesi kelimenin başında doğru söyleyebilirken, ortasında veya sonunda söylemekte zorlanabilir. Test şu süreçleri kapsar:
Seslerin Başta, Ortada ve Sondaki Durumu: Örneğin “S” sesini değerlendirirken; “Saat” (başta), “Askı” (ortada) ve “Otobüs” (sonda) gibi kelimeler üzerinden çocuğun performansı ölçülür.
Ünlü ve Ünsüz Uyumu: Türkçenin zengin ünlü yapısı ve ünsüz birleşimleri çocuk için bazen karmaşık olabilir. AAT, bu geçişlerin ne kadar pürüzsüz yapıldığını analiz eder.
Hata Türlerinin Tespiti: Test sonucunda çocuğun yaptığı hatanın türü belirlenir:
- Ses Atma: “Kapı” yerine “Apı” demek.
- Ses Değiştirme: “Araba” yerine “Ayaba” demek.
- Ses Bozulması: Sesin tam anlaşılamayacak şekilde, genizden veya ıslıklı çıkması.
- Ses Ekleme: “Tren” yerine “Tiren” demek.
Kimler AAT Testi Yaptırmalı?
Eğer çocuğunuz 3 yaşını doldurduysa ve şu belirtilerden birini gözlemliyorsanız, Ankara Turkuaz Terapi Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi’ne başvurarak profesyonel bir değerlendirme almanız önerilir:
- Çocuğun konuşması sadece aile üyeleri (anne, baba) tarafından anlaşılıyor, sokaktaki bir yabancı veya bakkal tarafından anlaşılmıyorsa.
- Çocuğunuz 4 yaşına geldiği halde bazı temel sesleri (k, t, d, s, b gibi) hala çıkaramıyorsa.
- Konuşması akranlarına göre çok daha “bebeksi” ve anlaşılmaz bir tonda kalmışsa.
- Okul öncesi dönemde olmasına rağmen kelimeleri söylerken harfleri sürekli yutuyor veya değiştiriyorsa.
- Çocuğunuz konuşurken dili dişlerinin arasından çıkıyor veya nefesi ıslık çalar gibi geliyorsa.
Turkuaz Terapi’de AAT Uygulama Süreci
Ankara Yenimahalle’deki merkezimizde AAT uygulaması, çocukların kaygı duymayacağı, kendilerini bir “sınavda” değil, bir “oyun seansında” hissedecekleri bir ortamda gerçekleştirilir.
Oyun Temelli Yaklaşım: Uzman dil ve konuşma terapistimiz, AAT için hazırlanmış özel resimli kartları çocuğa gösterir. Çocuktan bu resimlerde ne gördüğünü söylemesi istenir. Bu süreçte terapistimiz, çocuğun her bir sesi kelimenin hangi pozisyonunda nasıl çıkardığını titizlikle kaydeder.
Bilimsel Puanlama: Test bitiminde ham puanlar standart puanlara dönüştürülür. Çocuğun artikülasyon yaşının takvim yaşıyla ne kadar uyumlu olduğu saptanır.
Kapsamlı Rapor ve Planlama: Test sonuçları aileye detaylı bir şekilde açıklanır. Eğer bir artikülasyon bozukluğu tespit edilirse, hiç vakit kaybetmeden çocuğun ihtiyacına göre kaç seans terapi alması gerektiği ve hangi seslerin öncelikli olduğu planlanır.